Sinh thiết lỏng là gì?
Sinh thiết lỏng (liquid biopsy) là phương pháp phân tích máu hoặc dịch cơ thể để tìm tín hiệu liên quan đến khối u, chẳng hạn như các đoạn DNA hoặc tế bào ung thư lưu hành. Trong ung thư học, một ứng dụng phổ biến là tìm DNA khối u lưu hành (ctDNA) trong huyết tương. Việc lấy máu có thể lặp lại ở nhiều thời điểm, giúp khảo sát biến thể gen và theo dõi sự thay đổi của tín hiệu khối u trong quá trình điều trị. 1 · 2
Một mẫu máu có thể được dùng để trả lời những câu hỏi rất khác nhau. Với người đã được chẩn đoán ung thư tiến triển, mục tiêu có thể là tìm biến thể liên quan đến thuốc đích. Sau phẫu thuật, câu hỏi có thể là còn dấu hiệu bệnh ở mức phân tử hay không. Với người chưa có triệu chứng, mục tiêu sàng lọc là xác định ai cần được kiểm tra thêm. Mỗi mục tiêu đòi hỏi xét nghiệm, cách diễn giải và bằng chứng phù hợp. 2 · 3
Contents
TogglecfDNA và ctDNA khác nhau thế nào?
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
| cfDNA — DNA tự do | Các đoạn DNA nằm ngoài tế bào. Trong huyết tương, phần lớn cfDNA thường có nguồn gốc từ các tế bào tạo máu. |
| ctDNA — DNA khối u lưu hành | Phần cfDNA có nguồn gốc từ tế bào khối u. Tỷ lệ ctDNA có thể rất thấp và thay đổi theo loại ung thư, vị trí, gánh nặng bệnh và thời điểm lấy mẫu. |
| CTC — tế bào ung thư lưu hành | Các tế bào ung thư hiện diện trong tuần hoàn, có thể được khảo sát bằng những phương pháp khác với xét nghiệm ctDNA. |
Hãy hình dung một mẫu có tổng lượng cfDNA cao vì nhiều bạch cầu bị vỡ trước khi tách huyết tương. Lượng DNA đo được tăng, nhưng tín hiệu từ khối u có thể bị pha loãng. Vì vậy, khi đánh giá quy trình tách chiết, phòng xét nghiệm cần xem xét khả năng phát hiện tín hiệu đích sau tách chiết, cùng với tổng lượng cfDNA thu hồi. 2 · 8
Sinh thiết lỏng được ứng dụng như thế nào trong ung thư?
Tìm biến thể gen để hỗ trợ chọn thuốc đích
Ở một số ung thư tiến triển, xét nghiệm ctDNA đã được thẩm định có thể giúp tìm các biến thể liên quan đến lựa chọn thuốc. Ví dụ, xét nghiệm huyết tương có thể hỗ trợ tìm biến thể EGFR ở ung thư phổi không tế bào nhỏ khi mô u khó lấy, mô không đủ hoặc việc chờ kết quả mô có thể làm chậm quyết định điều trị. Nếu kết quả huyết tương âm tính, không rõ hoặc không phù hợp với bối cảnh lâm sàng, cần cân nhắc đối chiếu bằng xét nghiệm mô khi khả thi. Mẫu mô còn cung cấp thông tin mô học và có thể phù hợp hơn để khảo sát một số dung hợp gen. 2 · 3
Theo dõi sau điều trị và phát hiện bệnh tồn dư phân tử
Sau phẫu thuật, ctDNA có thể cung cấp thông tin về nguy cơ tái phát trước khi bệnh biểu hiện rõ trên hình ảnh ở một số bối cảnh. Đây là hướng nghiên cứu về bệnh tồn dư phân tử (MRD). Câu hỏi quan trọng tiếp theo là liệu dùng kết quả này để thay đổi điều trị có đem lại lợi ích cho người bệnh hay không. 2 · 3
Trong thử nghiệm DYNAMIC ở ung thư đại tràng giai đoạn II, chiến lược hướng dẫn bằng ctDNA giảm tỷ lệ sử dụng hóa trị bổ trợ từ 27,9% xuống 15,3% và đạt tiêu chí không thua kém về sống không tái phát sau hai năm. Sau năm năm, tỷ lệ sống không tái phát quan sát được là 88,3% và 87,2%, lần lượt ở nhóm hướng dẫn bằng ctDNA và nhóm quản lý chuẩn. Kết quả gắn với chiến lược xét nghiệm cá thể hóa theo mô u và hai mốc lấy máu sau mổ của thử nghiệm. 4
Sàng lọc ung thư ở người chưa có triệu chứng
Shield là ví dụ về xét nghiệm máu sàng lọc một loại ung thư. FDA Hoa Kỳ phê duyệt xét nghiệm này cho người từ 45 tuổi, có nguy cơ trung bình mắc ung thư đại trực tràng. Trong nghiên cứu ECLIPSE, phiên bản được đánh giá phát hiện 83,1% ca ung thư đại trực tràng và 13,2% tổn thương tiền ung thư tiến triển. Kết quả dương tính cần được kiểm tra bằng nội soi đại tràng. Tháng 7/2026, FDA phê duyệt một thay đổi quy trình của Shield sang phân tích chỉ dựa trên methyl hóa DNA. 5
Với sàng lọc đa ung thư, thử nghiệm ngẫu nhiên NHS–Galleri trên hơn 142.000 người đánh giá việc bổ sung xét nghiệm máu vào chăm sóc chuẩn. Sau ba vòng sàng lọc, thử nghiệm chưa đạt tiêu chí chính là giảm số ca chẩn đoán ở giai đoạn III hoặc IV trong 12 loại ung thư đã xác định trước. Tại Việt Nam, nghiên cứu tiến cứu K-DETEK ghi nhận 43 kết quả dương tính trong 9.024 người đủ điều kiện phân tích và xác nhận 17 ca ung thư trong nhóm dương tính. Hai nghiên cứu minh họa hai câu hỏi cần đo riêng trong một chương trình sàng lọc: xét nghiệm phát hiện được bao nhiêu ca và chương trình có cải thiện kết cục sức khỏe hay không. 6 · 7
Vì sao khâu chuẩn bị mẫu huyết tương quan trọng?
Tín hiệu cần phát hiện có thể rất thấp. Loại ống lấy máu, thời gian từ lấy máu đến tách huyết tương, điều kiện vận chuyển và bảo quản đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng cfDNA. Sau tách chiết, phòng xét nghiệm cần kiểm tra mẫu có phù hợp với phương pháp phân tích tiếp theo hay không, chẳng hạn PCR hoặc giải trình tự thế hệ mới (NGS). 2 · 8
Khi so sánh quy trình tách chiết thủ công và tự động, có thể dùng các phần chia từ cùng một mẫu huyết tương, giữ nguyên phương pháp phân tích và đối chiếu kết quả. Các chỉ số nên theo dõi gồm khả năng phát hiện tín hiệu thấp, độ lặp lại, tỷ lệ mẫu cho kết quả hợp lệ và thời gian thao tác. Một kết quả “không phát hiện biến thể” chỉ có ý nghĩa khi mẫu đạt tiêu chí chất lượng và giới hạn phát hiện của phương pháp đã được xác định. 2 · 8
Câu hỏi thường gặp về sinh thiết lỏng
Sinh thiết lỏng có thay thế được sinh thiết mô không?
Trong một số chỉ định, xét nghiệm huyết tương có thể hỗ trợ phân tích biến thể khi mô u không đủ hoặc khó lấy. Sinh thiết mô vẫn giữ vai trò quan trọng khi cần xác định loại mô học, đánh giá chuyển dạng khối u hoặc làm rõ kết quả huyết tương chưa cung cấp đủ thông tin. 2 · 3
Kết quả ctDNA âm tính có loại trừ ung thư không?
Không. Khối u có thể giải phóng quá ít DNA vào máu, hoặc tín hiệu nằm dưới giới hạn phát hiện của phương pháp. Bước tiếp theo phụ thuộc vào mục đích xét nghiệm và bối cảnh lâm sàng. 2 · 3 · 5
Tách chiết cfDNA có phải là xét nghiệm ctDNA không?
Tách chiết cfDNA là bước thu hồi DNA tự do từ mẫu. Để xác định tín hiệu liên quan đến khối u, phòng xét nghiệm cần thêm phương pháp phân tích phù hợp, chẳng hạn PCR hoặc NGS, và tiêu chí diễn giải đã được thẩm định cho mục đích sử dụng. 2 · 8
Đang xây dựng quy trình chuẩn bị mẫu cfDNA cho nghiên cứu ung thư? Hãy trao đổi với đội Sản phẩm và Ứng dụng của Biogroup Vietnam về loại mẫu, số mẫu mỗi đợt và phương pháp phân tích đang sử dụng. Những thông tin này giúp xác định tiêu chí đánh giá và lựa chọn quy trình tách chiết phù hợp với phòng xét nghiệm.
Tài liệu tham khảo
- Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ. Định nghĩa sinh thiết lỏng.
- Pascual và cộng sự. Annals of Oncology, 2022. Khuyến nghị ESMO về xét nghiệm ctDNA.
- Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ, 2026. Hướng dẫn ASCO về xét nghiệm ctDNA trong ung thư đặc và u lympho.
- Tie và cộng sự. Nature Medicine, 2025. Kết quả 5 năm của thử nghiệm DYNAMIC.
- FDA Hoa Kỳ. Hồ sơ Shield P230009, hồ sơ hiệu năng ECLIPSE và phê duyệt bổ sung S010.
- Sasieni và cộng sự. The New England Journal of Medicine, 2026. Kết quả chính của thử nghiệm NHS–Galleri.
- Nguyen và cộng sự. BMC Medicine, 2025. Nghiên cứu K-DETEK tại Việt Nam.
- Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ. Thực hành thu thập và xử lý mẫu cfDNA.
Categories
- Blog (88)
- News (48)
- Recruitment (19)
- New Products & Technologies (54)
- Training & Webinar (26)
- Virtual Booth (1)